21 Tháng mười một, 2025Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục hiện nay, quản lý giáo dục trở thành yếu tố then chốt quyết định hiệu quả giảng dạy, chất lượng đào tạo và sự phát triển nguồn nhân lực quốc gia. Không chỉ dừng lại ở việc giám sát hay điều hành, quản lý giáo dục còn bao gồm hoạch định chiến lược, tổ chức hệ thống, phát triển đội ngũ, kiểm soát chất lượng và xây dựng môi trường học tập hiện đại, đáp ứng yêu cầu hội nhập. Việc hiểu rõ chức năng của quản lý giáo dục giúp giáo viên, nhà trường và nhà quản trị xác định đúng vai trò, từ đó áp dụng các giải pháp quản trị phù hợp để nâng cao chất lượng giáo dục trong thực tiễn.
1. Khái niệm quản lý giáo dục
Quản lý giáo dục là quá trình tác động có tổ chức, có mục tiêu của chủ thể quản lý (nhà nước, cơ quan giáo dục, ban giám hiệu) lên hệ thống giáo dục nhằm đảm bảo hoạt động giáo dục vận hành hiệu quả, đạt mục tiêu đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cho xã hội.
Quản lý giáo dục không chỉ là giám sát, mà là quá trình định hướng, điều phối và tối ưu hóa toàn bộ hệ thống hoạt động giáo dục.
- Định nghĩa theo tiếp cận truyền thống: quản lý giáo dục tập trung vào tổ chức, kiểm tra và điều hành các hoạt động giảng dạy dựa trên quy chuẩn hành chính.
- Định nghĩa theo tiếp cận hiện đại: quản lý giáo dục bao gồm hoạch định chiến lược, phát triển đội ngũ, quản trị chất lượng, áp dụng công nghệ và phát triển năng lực người học. Đây là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục, đặc biệt theo chương trình GDPT 2018.
Quản lý giáo dục là gì?
2. Vai trò của quản lý giáo dục
Từ định nghĩa trên, có thể thấy quản lý giáo dục giữ vai trò nền tảng trong việc đảm bảo chất lượng nền giáo dục quốc gia. Các vai trò chính bao gồm:
- Đảm bảo mục tiêu giáo dục quốc gia: Quản lý giáo dục định hướng chính sách, lộ trình cải cách, chiến lược phát triển giáo dục phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội. Ví dụ: chiến lược chuyển đổi số trong giáo dục, hay chuẩn hóa giáo viên theo khung năng lực.
- Tổ chức và phát triển hệ thống giáo dục: Bao gồm quản lý mạng lưới trường học, chương trình đào tạo, cơ cấu nhân sự, phân quyền quản lý cho cơ sở giáo dục.
- Kiểm soát và nâng cao chất lượng đào tạo: Thông qua đánh giá, đo lường, kiểm định chất lượng, đảm bảo chương trình đào tạo đạt chuẩn đầu ra. Đây là yếu tố quan trọng giúp tăng khả năng cạnh tranh nhân lực quốc gia.
- Huy động và quản lý nguồn lực: Bao gồm tài chính, cơ sở vật chất, công nghệ giáo dục và đội ngũ giáo viên. Việc phân bổ đúng giúp tối ưu hiệu quả giảng dạy.
Vai trò của quản lý giáo dục trong thực tế được thể hiện rõ nhất qua việc đổi mới chương trình GDPT 2018, đòi hỏi quản lý giáo dục phải đồng bộ từ chương trình, phương pháp dạy học, đánh giá và bồi dưỡng giáo viên.
>> Đọc thêm: Luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục: gợi ý chọn đề tài
3. Các chức năng cơ bản của quản lý giáo dục
Cốt lõi của quản lý giáo dục nằm ở bốn chức năng chính: Hoạch định, Tổ chức, Chỉ đạo và Kiểm tra – đánh giá. Mỗi chức năng đóng vai trò liên kết nhằm đảm bảo quá trình giáo dục vận hành hiệu quả.
Các chức năng cơ bản của quản lý giáo dục
3.1. Chức năng hoạch định (Planning)
Chức năng này liên quan việc xây dựng chiến lược giáo dục, đặt mục tiêu, xác định kế hoạch phát triển dài hạn và ngắn hạn cho hệ thống giáo dục hoặc một cơ sở giáo dục cụ thể.
Ứng dụng thực tiễn:
- Xây dựng kế hoạch phát triển đội ngũ giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp
- Xác định mục tiêu học tập theo năng lực học sinh thay vì kiến thức đơn thuần
- Lập kế hoạch đầu tư cơ sở vật chất phục vụ chuyển đổi số
Hoạch định tốt giúp định hướng toàn bộ quá trình vận hành và tối ưu nguồn lực.
3.2. Chức năng tổ chức (Organizing)
Khi đã có kế hoạch, cần tổ chức triển khai thực hiện. Chức năng này bao gồm:
- Phân công nhiệm vụ cho các bộ phận trong trường học
- Xây dựng cơ cấu tổ chức phù hợp
- Sắp xếp nhân sự giảng dạy theo chuyên môn
Ví dụ: Ban giám hiệu phân công giáo viên tham gia tập huấn chương trình GDPT mới và bố trí thời khóa biểu phù hợp với từng môn học.
>> Tham khảo thêm: Dịch vụ chỉnh sửa luận văn theo yêu cầu
3.3. Chức năng chỉ đạo (Directing)
Đây là chức năng điều hành, hướng dẫn và lãnh đạo đội ngũ để thực hiện mục tiêu đề ra.
Các hoạt động cụ thể:
- Tổ chức hội thảo chuyên môn và bồi dưỡng chuyên môn
- Khuyến khích đổi mới phương pháp giảng dạy
- Truyền thông nội bộ nhằm tạo động lực làm việc
Chức năng này nhấn mạnh vai trò con người — yếu tố cốt lõi tạo nên chất lượng giáo dục.
3.4. Chức năng kiểm tra – đánh giá (Controlling)
Chức năng này nhằm đảm bảo mọi hoạt động diễn ra đúng kế hoạch và đạt chất lượng mong muốn.
- Ứng dụng trong thực tế:
- Kiểm tra chuyên môn giáo viên
- Đánh giá chất lượng học sinh theo năng lực, hồ sơ học tập
- Kiểm định chất lượng trường học
Kiểm tra không phải để xử lý sai phạm mà nhằm cải tiến quá trình đào tạo.
Chức năng kiểm tra – đánh giá
Quản lý giáo dục không chỉ là nhiệm vụ hành chính mà là một quá trình chiến lược, có định hướng và mang tính hệ thống nhằm đảm bảo hoạt động giáo dục diễn ra hiệu quả, đạt mục tiêu phát triển con người và xã hội. Với bốn chức năng nền tảng hoạch định – tổ chức – chỉ đạo – kiểm tra đánh giá, quản lý giáo dục góp phần tạo nên nền tảng vững chắc cho chất lượng đào tạo, phát triển đội ngũ giáo viên, đổi mới chương trình học và tối ưu nguồn lực trong nhà trường.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, toàn cầu hóa và đổi mới chương trình giáo dục, quản lý giáo dục cần tiếp cận theo hướng hiện đại hơn: tăng cường phân quyền cho cơ sở giáo dục, ứng dụng công nghệ, chuẩn hóa đánh giá và đặt người học làm trung tâm. Chỉ khi hệ thống quản lý hoạt động hiệu quả, giáo dục mới thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế – xã hội bền vững. Đây cũng là cơ sở quan trọng để Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh nguồn nhân lực trong tương lai.
Share
